Info voor professionals

HET GEBOORTEPLAN
M.M. Beentjes, verloskundige

Het maken van een plan voor de bevalling is niet nieuw. Totdat de ziekenhuisbevalling zijn intrede deed hebben vrouwen altijd met de hulp van vrienden en familie plannen gemaakt voor hun bevalling. Wie zal erbij zijn? Hoe kan ik omgaan met de pijn? Wanneer komt de vroedvrouw? Wat heb ik nodig voor de komst van de nieuwe baby? Kennis van zwangerschap en geboorte was vroeger verweven in het leven van de vrouwen en familie om hen heen en werd van generatie op generatie doorgegeven.

Met de opkomst van de ziekenhuisbevalling beviel een vrouw opeens alleen, in een medicaliserende niet–familiaire omgeving. Vrouwen waren niet langer meer de bewaarplaatsen van kennis rondom de geboorte. De professionele verloskundige zorgverleners werden de experts en functioneerden als de poortwachters van informatie. Zij bepaalden welke info gedeeld werd en welke niet.

In Engeland en Frankrijk kwam via o.a. Read en Lamaze(1) een tegenbeweging op gang. Via zwangerschapscursussen leerde men weer over de natuurlijke bevalling, hoe ze weeën op moest vangen en wat ze kon doen tegen de pijn om pijnstilling te vermijden. Het geboorteplan werd geïntroduceerd door zwangerschapsdocenten om vrouwen te helpen onnodige interventies te voorkomen. Een geboorteplan maken was een concrete manier om vrouwen aan te moedigen na te denken wat belangrijk voor ze was, wensen en verwachtingen te uiten en te communiceren met hun zorgverlener. Het was de uitdaging om een realistisch plan te maken en om uiteindelijk goed geïnformeerde beslissingen te kunnen maken. Het was in feite een herontdekking van de traditionele controle die vrouwen hadden over hun geboorteomgeving.

Door verregaande hospitalisatie werd ook het geboorteplan geïnstitutionaliseerd. Het werden invulformulieren waar men uit de aangegeven opties kon kiezen. Hoe meer interventies en routinehandelingen hoe meer de plannen van de vrouwen zich concentreerden op het vermijden van de interventies(2). Geen infuus, geen CTG, geen episiotomie etc. Door deze plannen werden de makers ervan door het ziekenhuispersoneel vaak als eisend en moeilijk beschouwd en hun plannen als rigide en onrealistisch. De communicatie werd eerder slechter dan beter. Tegenwoordig wordt een geboorteplan weer gebruikt waarvoor het bedoeld was, als communicatiemiddel.

Doel van het geboorteplan.
Een goede bevallingservaring zal een blijvend positief effect hebben(3) op o.a. het zelfvertrouwen van de vrouw en de relatie met haar kind(3,4). Een duidelijke (significante) invloed op een positieve ervaring hebben de aspecten: verwachtingen, informeren, hoeveelheid steun van zorgverleners, de kwaliteit van de zorgverlenerrelatie en inspraak in de gang van zaken(5). Elk van deze componenten kan gebruikt worden in een geboorteplan.

Voor een vrouw is een geboorteplan een reflectie van haar persoonlijke verwachtingen, dromen en angsten. Vrouwen geven aan dat het maken van een geboorteplan hen aanmoedigt om na te denken over keuzes en wat voor soort bevalling zij zouden willen. Reeds in de zwangerschap zijn ze op de hoogte van beschikbare opties rondom de bevalling(6). Veel zorgverleners zijn bang voor te hoog gespannen verwachtingen; “het kan alleen maar tegenvallen, een bevalling kun je niet sturen”. Green, Coupland & Kitzinger(4) kwamen tot de conclusie dat hoge verwachtingen de kans op een positieve ervaring doen toenemen en dat vrouwen met lage verwachtingen ook vaak minder tevreden waren over hun bevallingen.

Inspraak in beslissingen is ook een factor die bijdraagt aan een positieve bevallingservaring. De ideale manier van inspraak bij beslissingen betreffende de medische zorg, inclusief de routinematige zorg, zou er uit moeten bestaan dat vrouwen hun wensen en verwachtingen duidelijk maken, discussiëren over de alternatieven en toegang hebben tot de beste evidence, die zij ook moeten begrijpen. Na deze informatie gaan zij wederom in discussie met hun zorgverlener en maken vervolgens hun beslissing. In de minder ideale wereld gaat dit proces op vele momenten mis en een van de belangrijkste redenen is een gebrek aan informatie. Geboorteplannen zijn een middel om betrokken te raken bij geïnformeerde beslissingen. In tegenstelling tot 10 jaar geleden is informatie over de “beste” zorg nu grotendeels beschikbaar voor vrouwen en zijn zij hiervoor niet meer alleen afhankelijk van hun zorgverlener.

Een geboorteplan is niet bedoeld als een lijst met eisen, maar als een instrument om de communicatie te bevorderen tussen de vrouw en haar zorgverlener tijdens de baring. Communicatie betekent een voortdurende dialoog gedurende de zwangerschap en de bevalling. Dit heeft als doel het bevorderen van vertrouwen, respect, autonomie en integriteit van alle betrokkenen. Een geboorteplan moet een levend document zijn dat zich aanpast aan nieuwe informatie, veranderende omstandigheden en de communicatie.

Als de verloskundige zorg meer ‘evidence based’ wordt, zullen geboorteplannen gemaakt om onnodige interventies te voorkomen nauwelijks meer nodig zijn(7). Tot die tijd willen en moeten vrouwen een plan maken voor hun zorgverleners en familie waarin staat, wat ze nodig hebben om zich veilig en gesteund te voelen bij de bevalling. Het geschreven geboorteplan is een unieke kans om vrouwen te helpen hun persoonlijke doelen te bereiken. Voor de zorgverleners moet het een uitdaging zijn om haar wensen en aspiraties te willen leren kennen en een omgeving te creëren waarbinnen zij de bevalling kan hebben die zij wenst.

1. Lamaze international Promoting, protecting and supporting normal birth: Six position papers. 2003 Washington DC. www.lamaze.org

2. Kitzinger, S. Rediscovering birth. 2000 New York, pocket books

3. Simkin, P Just another day in a woman’s life? Women’s long-term perceptions of their first birth experience. Part I. Birth (Berkeley Calif 1991;18(4):203-210

4. Green JM, Coupland VA, Kitzinger JV. Expectations, experiences, and psychological outcomes of childbirth: a prospective study of 825 women. Birth (Berkeley Calif 1990;17(1):15-24

5. Hodnett E, Pain and women’s satisfaction within the experience of childbirth: a systematic review. 2002 American Journal of Obstetrics and Gynaecology, 186, S160-S172

6. Brown S, Lumley J, Communication and decision making in labour; Do birth plans make a difference? Health Expectations: 1998:1,106-116

7. Nolan S, Birth plans; A relic of the past of still a useful tool? Practising Midwife, 2001,4, 38-39